Het Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen

Iedere zelfstandige kan een VAPZ afsluiten? Hoe gaat dat allemaal concreet in zijn werking?

Het Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen

1. Wat is een VAPZ?

VAPZ staat voor vrij aanvullend pensioen voor zelfstandigen. Een VAPZ is eigenlijk een individuele levensverzekering die een zelfstandige toelaat om op een fiscaal voordelige wijze een aanvullend pensioenkapitaal op te bouwen. Het is hierdoor een interessante manier om voor een aanvulling op onder andere uw wettelijk pensioen te zorgen.

Naast een aanvullend pensioen kan er ook in een overlijdensdekking voorzien worden, waardoor er een overlijdenskapitaal uitgekeerd wordt aan uw nabestaanden indien u vroegtijdig zou overlijden.

Is er een verschil tussen een VAPZ en een VAP? Neen! VAP is eigenlijk gewoon de oude benaming en VAPZ is de ‘nieuwe naam’.

Het idee om zelfstandigen de mogelijkheid te bieden om op een interessante manier hun wettelijk pensioen aan te vullen dateert nl. al van 1982. Zo’n contract kon vanaf dat moment echter enkel aangegaan worden bij de sociale kas, waarbij men dus aangesloten moest zijn voor het betalen van de sociale bijdragen. Toen heette dit contract dan ook gewoon VAP.

Sinds 1 januari 2004 is evenwel de Wet op de aanvullende pensioenen voor zelfstandigen (ook wel WAPZ genoemd) van toepassing en sindsdien spreekt men van een VAPZ. De opmerkelijkste wijziging sindsdien is het feit dat men niet langer verplicht is om zo’n VAP-contract te sluiten bij de sociale kas. Men kan er nu m.a.w. ook voor terecht bij een bank, een financiële instelling, een verzekeringsmakelaar, enz.

 

2. Met wie kunt u een VAPZ afsluiten?

Tot 1 januari 2004 kon u een VAPZ enkel afsluiten via uw sociaal verzekeringsfonds, waarbij u aangesloten was voor de betaling van uw sociale bijdragen.

Sinds 1 januari 2004 staat het u echter vrij om te kiezen met wie u een VAPZ wenst af te sluiten. Dit kan nog steeds via uw sociaal verzekeringsfonds, maar u kunt eveneens rechtstreeks met een verzekeraar naar keuze of via uw verzekeringsmakelaar een VAPZ-contract sluiten.

 

3. Is een VAPZ in bepaalde gevallen verplicht of is het volledig vrij?

De ‘V’ van ‘vrij’. De ‘V’ in VAPZ staat voor ‘vrij’ en dit moet u dus ook letterlijk nemen. Het aangaan van een VAPZ-contract gebeurt op volledig vrijwillige basis. Het is voor niemand verplicht, al gaan er wel stemmen op om dat in de toekomst te wijzigen, maar zover zijn we dus nog lang niet.

Ook ‘V’ van ‘voordelig’! Het VAPZ mag dan wel volledig vrij zijn, het is tegelijk zo voordelig dat u het sowieso het best overweegt zodra u financieel die mogelijkheid heeft. De premie is immers fiscaal aftrekbaar in de hoogste belastingschijf én het heeft daardoor als bijkomend voordeel dat uw sociale bijdragen kunnen dalen. Die sociale bijdragen worden in principe immers berekend op uw netto belastbaar inkomen en net dat laatste doet u dan uiteraard dalen door de aftrek van de VAPZ-premie.

Let op! Sinds 1 januari 2015 worden uw sociale bijdragen berekend op basis van de inkomsten van het jaar zelf. U betaalt in principe echter voorlopige bijdragen op basis van uw netto belastbaar inkomen van drie jaar geleden.

 

4. Welke verzekeringen kunnen zoal ondergebracht worden in een VAPZ en welke heeft u echt nodig?

4.1. Dekking inzake pensioen

Deze dekking houdt in dat u premies stort voor uw pensioen. U zal m.a.w. op de voorziene einddatum een pensioenkapitaal ontvangen. Indien u vóór deze datum sterft, krijgt u in principe niets.

Tip. Dat u bij een vroegtijdig overlijden niets krijgt, was in feite vooral vroeger zo. Bij de meeste meer recente VAPZ-contracten wordt de reserve op het ogenblik van overlijden aan de aangeduide begunstigde(n) bij overlijden uitbetaald in geval u overlijdt vóór de einddatum.

 

4.2. Dekking inzake overlijden

Deze dekking houdt in dat aan uw nabestaanden een kapitaal uitgekeerd wordt bij uw vroegtijdig overlijden.

Bij contracten van vóór 2004 had u geen keuze en was u zelfs verplicht om een dekking overlijden te nemen zodra u gehuwd was.

De berekening van het bedrag bij overlijden was dan afhankelijk van de kwartaalpremie die u stortte enerzijds en de looptijd van uw VAPZ-contract anderzijds. Er werd daarbij ook een onderscheid gemaakt tussen de eerste drie jaar van de polis en de volgende jaren.

Gedurende de eerste drie jaarwerd de volgende formule toegepast: eerste kwartaalpremie × 4 × de duurtijd in volle jaren van de polis. Dat kapitaal werd enkel uitgekeerd indien het overlijden een gevolg was van een ongeval. Er was trouwens geen medische keuring en elke zelfstandige kon ongeacht zijn gezondheidstoestand toetreden tot het systeem.

Vanaf het vierde jaar was er eveneens een uitkering bij overlijden door ziekte. Het kapitaal overlijden werd dan berekend door de gevormde reserve op 31 december van het vorige jaar te vermenigvuldigen met een breuk waarvan:

  • de teller gelijk is aan het aantal volle kalenderjaren tussen begin- en einddatum van de polis;
  • de noemer gelijk is aan het aantal volle kalenderjaren tussen de begin­datum van het contract en het tijdstip van de berekening.

 

Sinds 2004 heeft u zelf de keuze of u een dekking overlijden wenst of niet. In elk geval krijgen uw nabestaanden de reserves die opgebouwd zijn tijdens de looptijd. U kiest dus zelf of dit voldoende is, dan wel of u een bijkomend kapitaal wilt voorzien.

 

4.3. Premievrijstelling

Eigenlijk is een premievrijstelling een zgn. tegenverzekering die u aanvullend op een VAPZ kunt onderschrijven.

Ingeval u arbeidsongeschikt zou worden als gevolg van een ongeval of ziekte, zal de verzekeraar de pensioenpremie die u stortte na een bepaalde wachttijd voor zijn rekening nemen. Die wachttijd bedraagt meestal 30 dagen. Indien u m.a.w. na 30 dagen nog arbeidsongeschikt bent, zal de verzekeraar uw VAPZ-premie ten laste nemen. Dit doet hij tot op het moment waarop u weer arbeidsgeschikt bent. De premie die u moet betalen voor deze waarborg komt bovenop de 8,17% die u maximaal mag storten.

Het is in elk geval aangeraden om de dekking premievrijstelling mee af te sluiten bij uw VAPZ. Het geeft u immers de garantie dat u kunt rekenen op uw aanvullend pensioen, ook al heeft u pech en wordt u arbeidsongeschikt tijdens uw actieve loopbaan.

Tip. Heeft u nog geen premievrijstelling voorzien in uw VAPZ, vraag dan aan uw verzekeraar om die alsnog in te lassen. Het invullen van een medische vragenlijst zal meestal volstaan om dit in orde te brengen, behalve het betalen van de meerpremie uiteraard.

 

4.4. Gewaarborgd inkomen koppelen aan uw VAPZ

Het is perfect mogelijk om een verzekering gewaarborgd inkomen te koppelen aan uw VAPZ. In geval van arbeidsongeschiktheid als gevolg van een ongeval of ziekte zal de verzekeraar u na een bepaalde wachttijd een maandelijks bedrag uitkeren. De wachttijd kan variëren van 30 dagen tot 365 dagen en bepaalt u volledig zelf.

U moet zelf opgeven hoelang u die wachttijd wilt laten duren en daarvoor moet u dan ook naar uw eigen, financiële situatie kijken. Zal u het op financieel vlak moeilijk krijgen indien u een korte tijd arbeidsongeschikt bent, dan kiest u het best voor een zo kort mogelijke wachttijd. Kunt u financieel gezien echter tegen een stootje, dan kiest u het best voor een langere wachttijd. Hoe langer de wachttijd is, hoe goedkoper uiteraard de premie zal zijn.

Tip 1. De premie zal hoe dan ook goedkoper zijn dan wanneer u een afzonderlijke verzekering gewaarborgd inkomen zou aangaan, dus los van uw VAPZ-contract. Precies door de dekking gewaarborgd inkomen te koppelen aan uw VAPZ, zal de verzekeraar u immers een korting kunnen geven en die mist u uiteraard bij een volledig afzonderlijke polis.

Tip 2. De premie die u moet betalen voor deze extra waarborg komt bovenop de 8,17% die u maximaal mag storten.

 

5. Heeft een VAPZ invloed op uw wettelijk pensioen?

Minimaal. Door de aftrek van de VAPZ-premie zal u immers minder sociale bijdragen betalen. Dat heeft concreet tot gevolg uiteraard dat u ook minder bijgedragen zal hebben voor uw wettelijk pensioen, aangezien dat een van de pijlers is waarvoor u sociale bijdragen betaalt. Het spreekt echter voor zich dat dit ‘verlies’ aan wettelijk pensioen niet opweegt tegen het extralegaal of aanvullend pensioen dat u opbouwt met zo’n VAPZ.

Voor sommigen helemaal geen invloed. Dat is met name het geval voor wie de maximale sociale bijdragen betaalt die in aanmerking genomen worden voor de berekening van het wettelijk pensioen. Concreet zal dat zo zijn als uw referentie-inkomen hoger is dan € 59.795,61 (grens 2019).

Voor wie de maximale sociale bijdragen betaalt (voor 2019 vastgesteld op € 4.067,20 per kwartaal, wat neerkomt op een referentie-inkomen van € 88.119,80), is er dus sowieso geen invloed op het wettelijk pensioen.

 

6. Tot welke leeftijd kunt u een VAPZ onderschrijven?

Er staat in principe geen eindleeftijd op de mogelijkheid om een VAPZ-contract te onderschrijven. Zolang u sociale bijdragen betaalt, kunt u dat m.a.w. doen, eventueel dus ook nog op uw 70ste.

Let op 1!Vereist is wel dat u ‘sociale bijdragen in hoofdberoep’ betaalt, anders gaat het niet. Wie bv. sociale bijdragen betaalt om in de regel te blijven met de ziekteverzekering, komt niet in aanmerking.

Let op 2! Eens met pensioen niet meer mogelijk! In die zin is er dus wel een zekere einddatum. Zodra u uw wettelijk pensioen aanvraagt, kunt u immers geen VAPZ-bijdrage meer storten. Na uw 65ste (de wettelijke pensioenleeftijd) zal de verzekeraar een controle uitvoeren om te zien of u uw wettelijk pensioen al aangevraagd heeft of niet. Daarenboven informeert Sigedis vanaf 2017 uw verzekeraar wanneer u uw wettelijk pensioen opgenomen heeft.

 

7. Moet u eerst een medische keuring ondergaan als u een VAPZ afsluit?

In principe niet vereist. Voor een normale VAPZ-formule is er geen medische keuring vereist: noch voor het gewoon VAPZ, noch voor het sociaal VAPZ. In principe kan iedere zelfstandige dus een VAPZ aangaan.

Wel mogelijk in geval van ‘opties’. Gaat u voor een aantal bijkomende waarborgen, dan kan er wel een medische keuring, veelal in de vorm van een vragenlijst, gevraagd worden. Dat zal bv. het geval zijn als u kiest voor een verhoogde dekking bij overlijden of voor een koppeling aan uw VAPZ van een verzekering gewaarborgd inkomen.

Zodra het gaat om een behoorlijke uitbreiding van het risico voor de verzekeraar, zal enkel een vragenlijst hoe dan ook niet meer volstaan en zal er een volledige medische keuring opgelegd worden.

 

8. Wat is de pensioenovereenkomst?

De rechten en verplichtingen van alle bij de VAPZ betrokken partijen (de zelfstandige-verzekeringnemer, de begunstigde(n)) worden vastgelegd in een pensioenovereenkomst. Die bepaalt o.m. wie de premies betaalt, de verzekerde prestaties, de mogelijkheid tot afkoop, de verworven rechten, enz. Deze pensioenovereenkomst neemt de vorm aan van een individuele levensverzekering.

In de pensioenovereenkomst worden ook de verzekerde dekkingen opgenomen. In het kader van een gewoon VAPZ zal dit een dekking pensioen en een dekking overlijden zijn.

Dekking pensioen. Dit houdt in dat uw premie aangewend wordt om een aanvullend pensioenkapitaal op te bouwen. Dit pensioenkapitaal wordt uitgekeerd wanneer u in leven bent op de voorziene einddatum.

Dekking overlijden. Deze dekking houdt in dat aan uw nabestaanden een kapitaal uitgekeerd wordt bij uw vroegtijdig overlijden. De kostprijs van deze dekking verschilt van verzekeraar tot verzekeraar.

Andere dekkingen. Uw VAPZ kan nog andere dekkingen voorzien dan pensioen en overlijden, bv. een uitkering bij arbeidsongeschiktheid. Ook een premievrijstelling kan opgenomen worden. Dit betekent dat wanneer u door ziekte of ongeval niet kunt werken, de premies aan u terugbetaald worden.

 

9. Wie kan een VAPZ afsluiten?

Algemeen geldt dat wie sociale bijdragen betaalt die minstens gelijk zijn aan deze verschuldigd voor een zelfstandige in hoofdberoep, een VAPZ kan afsluiten.

Het gaat dus in eerste instantie om zelfstandigen die hun beroepswerkzaamheid in hoofdberoep uitoefenen.

Daarnaast komen ook zelfstandigen in bijberoep in aanmerking, voor zover ze sociale zekerheidsbijdragen betalen die gelijk zijn aan deze voor een zelfstandige in hoofdberoep.

Ook meewerkende echtgenoten of wettelijke partners die onderworpen zijn aan het zgn. maxistatuut kunnen een VAPZ afsluiten.

U bent steeds de verzekeringnemer en de verzekerde en u sluit de VAPZ-overeenkomst in persoonlijke naam. Uw vennootschap kan dus nooit een VAPZ afsluiten (maar desgevallend wel de premies voor u betalen).

 

9.1. Kunt u als startende zelfstandige een VAPZ onderschrijven of moet u eerst een paar jaar bezig zijn?

Dit kan zodra u sociale bijdragen betaalt in hoofdberoep. Dat is dus kortweg het enige algemene criterium. Iedereen die sociale bijdragen betaalt in hoofdberoep heeft toegang tot het VAPZ. Bent u net gestart als zelfstandige en betaalt u sociale bijdragen in hoofdberoep, dan is er dus geen enkel probleem. Er is geen minimale periode als zelfstandige vereist.

Twee mogelijkheden. Een startende zelfstandige heeft in principe de eerste drie jaar de keuze om sociale bijdragen te betalen op:
ofwel een minimuminkomen. In dit geval zal uw maximale VAPZ-premie eveneens op dit minimuminkomen berekend worden;
ofwel een geraamd inkomen, zijnde het inkomen dat hij denkt gedurende dat jaar te zullen verdienen. In dit geval zal uw maximale VAPZ-premie ook op dit geraamd inkomen berekend worden.

Wat kiest u het best? Dat zal in eerste instantie uiteraard afhangen van uw financiële mogelijkheden. Los daarvan staat een hogere VAPZ-premie natuurlijk voor een hoger extralegaal pensioen, maar dat spreekt ergens voor zich. De volgende overwegingen zijn evenwel ook niet onbelangrijk:
kiest u voor sociale bijdragen en dus voor een VAPZ-premie op basis van het minimuminkomen, dan weet u dat u, als uw inkomen achteraf in werkelijkheid hoger blijkt te liggen, sociale bijdragen zal moeten bijbetalen. Van belang in dit opzicht is echter dat u dan geen VAPZ-premie meer zal kunnen bijbetalen voor dat jaar;
kiest u ervoor om van in het begin te betalen op een geraamd inkomen, dan is het uiteraard ook mogelijk dat u uw inkomen te hoog ingeschat heeft en dat u dus eigenlijk een hogere VAPZ-premie betaald én fiscaal in aftrek gebracht heeft(!) dan in werkelijkheid kon. Het is dan belangrijk om te weten dat de fiscus hierop geen correctie zal doen. Uw VAPZ-premie zal in zo’n geval m.a.w. toch fiscaal aftrekbaar blijven.

 

9.2. U heeft een eenmanszaak. Kunt u dan ook een VAPZ onderschrijven?

Zodra u sociale bijdragen (in hoofdberoep) betaalt als zelfstandige, heeft u toegang tot het VAPZ. Het kan dus zowel voor wie een eenmanszaak heeft als voor wie zaakvoerder/bestuurder is van een vennootschap.

Indien u een vennootschap heeft, wordt er bij een extralegaal pensioen bijna onmiddellijk gedacht aan een groepsverzekering of zgn. IPT (individuele pensioen­toezegging).

Nochtans zou ook in zo’n geval een VAPZ de eerste keuze moeten zijn, gelet op het feit dat het fiscaal en financieel voordeel daarvan het grootste is.

Als zaakvoerder/bestuurder heeft u er dus ook alle belang bij om in eerste instantie te opteren voor een VAPZ en daarnaast uw extralegaal pensioen aan te vullen met een groepsverzekering of IPT.

 

9.3. Moet u zelfstandige zijn in hoofdberoep of kan het ook als bijberoeper?

De voorwaarde om een VAPZ-premie te kunnen betalen is niet zozeer gekoppeld aan het feit of u bijberoeper bent of hoofdberoeper, maar wel aan het feit of u sociale bijdragen betaalt als hoofdberoeper. Dat lijkt op het eerste gezicht wellicht hetzelfde, maar dat is het niet. De termen ‘bijberoep’ en ‘hoofdberoep’ verwijzen in principe immers enkel naar de tijd die besteed wordt aan de zelfstandige activiteit, maar niet naar het inkomen dat ermee verdiend wordt en het is dat laatste wat van belang is.

Als u over een bepaalde inkomensgrens zit met uw bijberoep, betaalt u ook als bijberoeper sociale bijdragen als hoofdberoeper. Concreet is die grens dezelfde als het minimuminkomen waarop een hoofdberoeper sociale bijdragen moet betalen. Voor inkomstenjaar 2019 ligt die grens op € 13.847,39.

Ligt uw inkomen als bijberoeper m.a.w. hoger dan het minimuminkomen waarop een hoofdberoeper moet betalen, dan betaalt u als bijberoeper evenveel als uw collega in hoofdberoep én kunt u evenzeer een VAPZ aangaan.

Let op! Een startende bijberoeper kan geen VAPZ onderschrijven.>

 

9.4. U bent loontrekkende en zelfstandige in bijberoep, kunt u dan ook een VAPZ aangaan?

Het VAPZ is uitsluitend bestemd voor zelfstandigen, dus als loontrekkende ‘op zich’ kunt u hier helemaal niet in ‘instappen’.

Als bijberoeper kunt u mogelijk wel een VAPZ aangaan, voor zover u geen starter bent. Mogelijk, aangezien het VAPZ enkel openstaat voor zelfstandigen die sociale bijdragen betalen als hoofdberoeper. Betaalt u m.a.w. verminderde sociale bijdragen als bijberoeper, dan is een VAPZ niet mogelijk. Betaalt u evenveel sociale bijdragen als een hoofdberoeper, dan kan het wel.

9.5. Kan een meewerkende echtgeno(o)t(e) ook een VAPZ aangaan?

Een meewerkende echtgeno(o)t(e) is de echtgeno(o)t(e) of de wettelijk samenwonende partner van een zelfstandige die meehelpt in de zaak. Het typevoorbeeld is de zelfstandige bakker wiens echtgenote de administratie doet en de winkel.

Sinds een aantal jaar zijn ook meewerkende echtgenoten of partners verplicht om zich aan te sluiten bij een sociale kas en om – weliswaar verminderde – sociale bijdragen te betalen. Anderzijds bouwen zij sindsdien ook beperkte sociale rechten op, wat voorheen niet het geval was.

Mini- of maxistatuut? Er zijn in principe inderdaad twee statuten mogelijk voor de meewerkende echtgeno(o)t(e). Het verschil zit voornamelijk in het feit dat er onder het ministatuut minder sociale rechten opgebouwd worden dan onder het maxistatuut en dat er bijgevolg ook minder sociale bijdragen voor betaald moeten worden.

Bij de invoering van dit stelsel voor de meewerkende echtgeno(o)t(e) was er bij wijze van overgangsregeling een vrije keuze. Men moest m.a.w. zelf aangeven of men opteerde voor het mini- of voor het maxistatuut. Inmiddels is dat laatste echter de algemene regel geworden en kan er nog slechts in bepaalde gevallen geopteerd worden voor het ministatuut.

Let op!Een meewerkende echtgeno(o)t(e) of partner in de zin van de sociale bijdragen kan enkel indien de activiteit uitgeoefend wordt buiten elke vennootschap. Bent u dus zaakvoerder of bestuurder van een BVBA of NV, dan komt uw partner niet in aanmerking voor dit statuut.

Kan een VAPZ voor de meewerkende echtgeno(o)t(e)? Jawel, maar enkel indien hij of zij valt onder het zgn. maxistatuut. Dat maxistatuut is echter thans de regel.

Concreet wordt in zo’n maxistatuut een deel van het inkomen van de ene partner afgesplitst en toegekend aan de andere, zijnde de meewerkende partner. Dat aldus toegekende inkomen is dan de basis voor:
de berekening van de sociale bijdragen van de meewerkende partner;
de berekening van de VAPZ-premie van de meewerkende partner.

Voor de berekening van de sociale bijdragen en de VAPZ-premie van de geholpen partner wordt dan uiteraard geen rekening meer gehouden met dat afgesplitst gedeelte.

 

9.6. Kan uw echtgeno(o)t(e) die loontrekkende is ook een VAPZ aangaan?

Een VAPZ heeft als doelgroep de zelfstandigen. De lsquo;Z’ in VAPZ staat inder­daad voor ‘zelfstandigen’ en sluit dus per definitie alle loontrekkenden en ambtenaren uit. Enkel wie een eenmanszaak heeft of zaakvoerder/bestuurder is van een vennootschap kan een VAPZ aangaan. Wie enkel loontrekkende is, heeft dus geen toegang tot het VAPZ.

Tip. Vrije beroepers vallen uiteraard wél onder de notie zelfstandigen en kunnen zonder discussie een VAPZ aangaan, ongeacht of zij in vennootschap zitten of niet.

Wie naast zijn loontrekkende activiteit ook nog een zelfstandige activiteit uitoefent, kan vanuit die laatste hoedanigheid uiteraard wel een VAPZ aangaan. Van belang is dan dat er sociale bijdragen betaald worden als zelfstandige én – als het gaat om een zelfstandige activiteit in bijberoep – dat het gaat om sociale bijdragen als hoofdberoeper! Dat laatste impliceert in de praktijk m.a.w. dat er voldoende inkomsten behaald worden uit de zelfstandige (bij)activiteit.

 

10. Kunt u een contract sluiten tot 60 jaar of moet dat altijd tot 65 jaar?

Tot 1 januari 2016 kon een VAPZ-contract wettelijk gezien uitgekeerd worden vanaf 60 jaar. Het was dan ook mogelijk om het contract te laten aflopen op de dag waarop u 60 jaar wordt. Sinds 1 januari 2016 moet de einddatum van uw VAPZ minstens gelijklopen met de wettelijke pensioenleeftijd, momenteel vastgelegd op 65 jaar.

De eindleeftijd van uw contract kan wel invloed hebben op de taxatie van uw pensioenkapitaal. De uitkering van een VAPZ wordt belast tegen een zgn. omzettingsrente. Dat betekent concreet dat u het bedrag van de uitkering als dusdanig niet moet aangeven, maar dat u een bepaald deel daarvan gedurende een bepaald aantal jaar moet aangeven. Welk deel precies en hoelang, verschilt naargelang van de leeftijd waarop u het bedrag ontvangt.

Het verschil ziet er kortweg uit als volgt:
bent u 65 jaar bij ontvangst van de uitkering, dan moet u 10 jaar lang in principe 5% daarvan opnemen in uw belastingaangifte. Zou u ook effectief actief blijven tot uw 65ste, dan is dat eigenlijk slechts 4% door het zgn. Generatiepact;

bent u daarentegen 60 jaar bij ontvangst van de uitkering, dan moet u 13 jaar lang 3,50% aangeven.

Let op! De uitkering van het aanvullend pensioen is sinds 1 januari 2016 pas mogelijk bij de effectieve opname van het wettelijk pensioen of zodra u aan de voorwaarden voldoet om met pensioen te gaan.

Extra voordeel voor zaakvoerders. Zit u in vennootschap, dan kunt u zoals u weet naast uw VAPZ ook een groepsverzekering of zgn. IPT (individuele pensioentoezegging) aangaan.

Zo kunt u nog een bijkomend, extralegaal pensioen opbouwen, want de premies die daarvoor gestort kunnen worden (door uw vennootschap) liggen merkbaar hoger dan deze die betaald mogen worden in het kader van een VAPZ.

Van belang is wel dat het totaal, extralegaal pensioen dat u opbouwt samen met uw wettelijk pensioen niet hoger mag zijn dan 80% van uw laatste, normale, brutojaarbezoldiging én om dat te beoordelen moet zowel het VAPZ als uw groepsverzekering of IPT in aanmerking genomen worden.

Laat u in het voorkomende geval uw VAPZ dus slechts lopen tot uw 60ste i.p.v. tot uw 65ste, wat voor nieuwe contracten niet meer mogelijk is, dan zal het eindkapitaal van uw VAPZ lager zijn en kunt u dus méér premies storten in uw groepsverzekering of IPT.

Geen VAPZ aangaan als zaakvoerder/bestuurder en alleen premies storten in uw groepsverzekering of IPT is dan weer nadelig.

 

11.&nsbp;Moet u daarvoor bij uw sociale kas zijn of kan het ook bij de bank of via uw makelaar?

Tot en met 2003 had u simpelweg geen keuze. U kon dan enkel aan pensioenopbouw (met een VAPZ) doen via uw sociale kas. U moest dan m.a.w. uw premie storten bij uw sociale kas en die stortte het spaarbedrag door naar de verzekeraar, die de premie op uw polis boekte. Veranderde u van sociale kas, dan veranderde u dus ook van verzekeraar.

Sinds 2004 (datum van inwerkingtreding van de WAPZ) is de markt onder druk van Europa geliberaliseerd en kunt u een VAPZ naar keuze onderschrijven bij uw verzekeraar, bankier of via uw sociale kas.

Bijna alle financiële instellingen bieden vandaag zowel het gewoon als het sociaal VAPZ aan. Uiteraard zijn er verschillen tussen de aangeboden producten en kunt u nu dus zelf kiezen waar u uw VAPZ-contract onderschrijft. Onderschreef u een VAPZ via uw sociale kas en wenst u over te stappen naar een andere aanbieder, dan blijven de gestorte bedragen voor u verder oprenten en zal u op uw pensioenleeftijd uw kapitaal ontvangen van twee of meerdere verzekeraars.

 

12. Moet u altijd bij dezelfde verzekeraar blijven?

Dat hoeft niet. U heeft de vrije keuze om van VAPZ-verzekeraar te veranderen. U kunt zelfs in de loop van een kalenderjaar overstappen. U zal in het voorkomende geval wel twee fiscale attesten ontvangen, maar dat is op zich uiteraard geen probleem.

Let op! Wat niet kan, is bij de ene verzekeraar de maximale premie storten en hetzelfde doen bij een tweede verzekeraar.

Wel moet u nakijken of er aan uw oude VAPZ-polis een dekking overlijden gekoppeld is of niet. Dit is meestal het geval voor contracten van vóór 2004 en zeker bij gehuwde zelfstandigen.

Bij een overstap zal de eerste verzekeraar de dekking overlijden in principe immers in stand houden, maar normaal gezien betaalt u daarvoor uiteraard geen premie meer als u overgestapt bent.

Het gevolg is dat de premie die nodig is voor de eerste verzekeraar om deze dekking overlijden verder te financieren, gehaald zal worden uit de bestaande reserves of m.a.w. uit de spaarpot die u tot net vóór uw overstap opgebouwd heeft bij uw eerste verzekeraar. Het spreekt voor zich dat uw pensioenkapitaal op die manier elk jaar daalt i.p.v. te stijgen. De prijs voor de dekking overlijden kan immers hoger zijn dan de interesten die u jaarlijks toegekend krijgt.

Tip 1.Laat uw dekking overlijden eventueel uit uw oude polis schrappen, zodat er geen afbouw is van uw reserves. Indien u de dekking overlijden wilt behouden, onderschrijf die dan via uw nieuw VAPZ. Misschien geniet u dan ook nog betere tarieven dankzij de gestegen levensverwachting van de laatste jaren.

Tip 2. Als zaakvoerder/bestuurder van een vennootschap onderschrijft u uw dekking overlijden beter via de IPT of groepsverzekering van uw vennootschap.

 

13. U betaalt de maximale sociale bijdrage. Is dat voor u dan ook interessant?

Los van het voordeel op zich om te kunnen beschikken over een extralegaal pensioen, is een VAPZ-premie fiscaal gezien net bijzonder interessant als u de maximale sociale bijdragen betaalt. Uw belastbaar inkomen is dan immers van die aard dat u sowieso in de hoogste belastingtarieven valt en dus zal de aftrek van een VAPZ-premie u ook een belastingbesparing opleveren tegen het hoogste tarief.

Betaalt u de maximale sociale bijdragen, dan houdt dat immers in dat uw belastbaar inkomen hoger ligt dan het plafond of m.a.w. dat u sowieso op een deel van uw inkomen al geen sociale bijdragen meer betaalt. Zolang de aftrek van de VAPZ-premie niet tot gevolg heeft dat uw belastbaar inkomen onder dat inkomensplafond zakt, zullen uw sociale bijdragen dus dezelfde blijven.

Voorbeeld

U heeft een belastbaar inkomen van € 100.000 en u betaalt de maximale VAPZ-premie van ± € 4.000. Uw belastbaar inkomen daalt dan wel tot € 96.000, maar voor uw sociale bijdragen maakt dat geen verschil. Die worden immers maar berekend op een maximaal belastbaar inkomen van ± € 84.000. Op al wat u meer verdient, betaalt u m.a.w. geen sociale bijdragen meer, dus kunt u wat dat betreft dan ook geen besparing doen.

 

14. Kunt u een VAPZ combineren met een groepsverzekering of individuele pensioentoezegging (IPT)?

Vroeger bestond daarover discussie (zie hoger), maar sinds 2004 is dat geen probleem meer. De WAPZ die sinds 2004 van toepassing is, heeft duidelijkheid gecreëerd ter zake. Bent u zaakvoerder of bestuurder van een vennootschap, dan kunt u én een VAPZ onderschrijven én een groepsverzekering of IPT.

Bent u zelfstandige of vrije beroeper zonder vennootschap, dan speelt deze problematiek uiteraard niet.

Wel moet u erop toezien dat de zgn. 80%-regel gerespecteerd wordt! Het VAPZ-contract zelf is weliswaar niet onderhevig aan de fameuze 80%-regel (de premie is immers sowieso beperkt). Het extralegaal pensioen dat opgebouwd wordt via uw VAPZ moet wel meegeteld worden om na te gaan of uw groepsverzekering voldoet aan die fameuze 80%-regel.

 

15. Kunt u uw VAPZ combineren met een POZ?

Ja. Net zoals het VAPZ is de POZ exclusief voor zelfstandigen. Het combineren van een VAPZ en een POZ is toegelaten.

Let op! Een POZ is voorbehouden voor zelfstandigen die geen vennootschap hebben. Indien u bv. zelfstandig zaakvoerder van uw vennootschap bent, kunt u wel een VAPZ, maar geen POZ afsluiten.

Bij voorkeur opteert u wel steeds eerst voor een VAPZ-contract en daarna pas, als u nog een bijkomend pensioen wenst op te bouwen, voor een POZ.

Het fiscaal en sociaal voordeel dat verbonden is aan een VAPZ-premie, is immers groter dan het voordeel dat gepaard gaat met de POZ-premie langetermijnsparen. Een VAPZ-premie is immers aftrekbaar in de hoogste belastingschijf en u kunt er eventueel ook sociale bijdragen mee uitsparen, terwijl een POZ-premie u slechts een fiscaal voordeel van 30% oplevert.

 

16. Kunt u uw VAPZ combineren met een contract langetermijnsparen?

Ja. Het combineren van verschillende pensioenspaarvormen kan altijd. Het VAPZ is exclusief voor zelfstandigen, het langetermijnsparen – zoals een klassieke levensverzekering – kan elke burger onderschrijven, dus ook u als zelfstandige.

Bij voorkeur opteert u wel steeds eerst voor een VAPZ-contract en daarna pas, als u nog een bijkomend pensioen wenst op te bouwen, voor een contract langetermijnsparen.

Het fiscaal en sociaal voordeel dat verbonden is aan een VAPZ-premie is immers groter dan het voordeel dat gepaard gaat met de premie langetermijnsparen. Een VAPZ-premie is immers aftrekbaar in de hoogste belastingschijf en u kunt er eventueel ook sociale bijdragen mee uitsparen, terwijl een premie langetermijnsparen u slechts een fiscaal voordeel oplevert van 30%.

 

17. Kunt u nog aan gewoon pensioensparen doen als u een VAPZ heeft? Is een VAPZ m.a.w. combineerbaar met het pensioensparen?

Ja. U kunt uw VAPZ combineren met het ‘gewone’ pensioensparen.

Bij voorkeur opteert u wel steeds eerst voor een VAPZ-contract en daarna pas, als u nog een bijkomend pensioen wenst op te bouwen, voor een contract pensioen­sparen.

Het fiscaal en sociaal voordeel dat verbonden is aan een VAPZ-premie is ook groter dan het voordeel dat gepaard gaat met de premie pensioensparen. Een VAPZ-premie is immers aftrekbaar in de hoogste belastingschijf en u bespaart er tevens sociale bijdragen mee, terwijl een premie pensioensparen u net zoals het langetermijnsparen een fiscaal voordeel oplevert van 30%.

 

18. Wie krijgt de uitkering?

Een VAPZ is een individuele levensverzekering en heeft dus steeds een begunstigde.

De begunstigde is de persoon die recht heeft op de verzekeringsprestatie. Indien u in leven bent op de einddatum van het VAPZ, zal het pensioenkapitaal aan u uitgekeerd worden. U bent m.a.w. de begunstigde bij leven.

Een VAPZ kan ook in een uitkering voorzien ingeval u zou overlijden vóór de einddatum. De begunstigde(n) bij overlijden kunt u in principe vrij kiezen (bv. uw echtgeno(o)t(e), uw kinderen, ...). Meestal wordt standaard voorzien dat de eerste begunstigde uw partner is, gevolgd door uw kinderen (mocht u geen partner hebben). U kunt uiteraard steeds van deze algemene regel afwijken en een of meerdere andere begunstigden bij naam aanduiden.

 

19. Is uw VAPZ veilig (in tijden van financiële crisis)?

U vraagt zich af of uw VAPZ wel veilig is in tijden van financiële crisis. U wilt immers niet met een financiële kater zitten wanneer u met pensioen gaat.

De zgn. spaargarantie voor deposito’s van € 100.000 die geldt voor gelddeposito’s op rekening bij een bank en die sinds 2011 uitgebreid is naar Tak 21-verzekeringen, geldt niet voor uw VAPZ.

Toch is uw pensioenkapitaal relatief veilig. Uw verzekeringsmaatschappij die de premies die u betaalt voor uw VAPZ beheert, is immers onderworpen aan bijzonder strenge regels (nog veel strenger dan voor de banken) en ze moet uw kapitaal quasi integraal beleggen in uitermate veilige producten zoals staatsobligaties en vastgoed.

Een belangrijke geruststelling is echter wel dat u zélf eigenaar bent van het kapitaal dat u reeds opgebouwd heeft (dus van de premies die u reeds gestort heeft). De verzekeraar mag het geld namelijk enkel beleggen voor u. U blijft er zelf dus altijd de rechtmatige eigenaar van. Stel dat er ondanks alle ‘veiligheidsmaatregelen’ toch een verzekeraar failliet zou gaan, dan bent u als klant een zgn. bevoorrecht schuldeiser van uw opgebouwd kapitaal. U komt dus vóór alle andere partijen, ook vóór de RSZ, de fiscus, enz. Bent u er desalniettemin niet gerust in, dan kunt u de volgende optie overwegen.

U kunt uw VAPZ pas opvragen vanaf het ogenblik waarop u met pensioen gaat. U moet dus minstens tot deze leeftijd wachten alvorens uw pensioenkapitaal te kunnen ontvangen. Wat u wel zou kunnen doen, is een voorschot opvragen. Dat komt er in feite op neer dat u nu reeds uw latere pensioenkapitaal opvraagt, zonder daarvoor fiscaal afgestraft te worden. Deze mogelijkheid moet wel voorzien zijn in uw VAPZ.

Let op! Wat u kunt opvragen, is sowieso beperkt tot uw ‘reserves’ (uw gespaard bedrag dus). Voor wie net gestart is met een VAPZ, is dit dus minder interessant. Uw voorschot kan ook nooit 100% bedragen van wat u reeds gespaard heeft. Doorgaans zal het beperkt zijn tot 65%, vermits uw verzekeraar wettelijk gezien reeds rekening moet houden met eventuele toekomstige risicopremies, fiscale en parafiscale lasten.

Wel kunt u zo’n voorschot enkel opnemen om een onroerend goed te kopen, te bouwen of te verbouwen. Het onroerend goed hoeft niet in België te liggen, maar wel binnen de zgn. Europese Economische Ruimte (EER).

Als u later met pensioen gaat, zal het kapitaal dat u krijgt uiteraard lager zijn, want u heeft al een gedeelte gekregen. Hoeveel lager is echter afhankelijk van het contract dat u gesloten heeft.

Zo is het bv. mogelijk dat u zgn. vervangingsinteresten moet betalen op het voorschot dat u opgenomen heeft en in dat geval zal uw eindkapitaal hoger liggen dan wanneer u geen interesten moet betalen. Dit bekijkt u dus het best allemaal vooraf met uw makelaar en/of verzekeraar.

 

20. Wat als u failliet gaat?

Uw spaargeld is in dat geval beschermd. Het VAPZ is m.a.w. faillissementbestendig. Uw gespaard pensioenkapitaal wordt door de curator niet als actief beschouwd en kan dus niet opgevraagd worden om uw schuldeisers mee te betalen.

Uw tot dan gespaarde premies blijven verder oprenten tot de einddatum van uw VAPZ en worden dan aan u uitgekeerd.

 

21. U heeft uw sociale bijdragen niet betaald. Kunt u dan een VAPZ aangaan?

Neen. De sociale bijdragen moeten betaald zijn vóór het einde van het jaar. Dit is een van de voorwaarden om het fiscaal voordeel van een VAPZ-premie te kunnen genieten. Het is zelfs zo dat de verschuldigde sociale bijdragen niet het voorwerp mogen uitmaken van een vrijstelling of van een afbetalingsplan dat nog loopt op het einde van het jaar. De bijdragen moeten dus volledig betaald zijn, inclusief de eventuele verwijlinteresten.

Op vraag van controleur moet u een attest kunnen voorleggen van uw sociaal verzekeringsfonds met de bevestiging dat de wettelijk verschuldigde sociale bijdragen betaald zijn, samen met een attest van de VAPZ-pensioeninstelling.

Wenst u meer inlichtingen over dit artikel ?